ฐานที่ 1 : What is hope?

ฐานที่ 1 : What is hope?

“ความหวัง” คืออะไร ?

สำหรับคำถามที่ว่า “ความหวัง” คืออะไร ? เชื่อได้ว่าคนส่วนใหญ่คงรู้จักคำนี้เป็นอย่างดี แต่หากจะให้อธิบายถึงความหมายของมัน คงไม่สามารถบรรยายออกมาเป็นภาพที่เหมือนกันได้ เนื่องด้วยคนในแต่ละช่วงเวลาหรือในแต่ละพื้นที่ต่างก็มีความเชื่อหรือแนวคิดที่แตกต่างกันออกไป เป็นผลให้มุมมองที่มีต่อความหวังมีความหลากหลายตามไปด้วย

โดยทั่วไป ความหวัง คือ สภาวะจิตใจที่มองโลกในแง่ดี ซึ่งมีพื้นฐานอยู่บนความคาดหวังเชิงบวกที่สัมพันธ์กับเหตุการณ์และสถานการณ์ต่าง ๆ ในชีวิต กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ความหวังคือความสามารถในการเชื่อหรือจินตนาการ อันมาจากการมองเห็นช่องทางที่สามารถเกิดขึ้นในอนาคต แต่จะเป็นจริงหรือไม่ย่อมขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ ประกอบด้วย

ดังนั้น ผู้คนส่วนใหญ่จึงมักมองว่า ความหวังเป็นพลังของชีวิต ดังคำกล่าวที่ว่า “ชีวิตที่อยู่อย่างไม่มีความหวังไม่ต่างกับสิ้นชีวิต”

แต่ในอีกมุมหนึ่ง ผู้คนบางส่วนกลับมองว่า ความหวังเปรียบเสมือนความมืดบอดที่ไม่ต่างกับคำสาป กล่าวคือ ความหวังเป็นเพียงความเพ้อฝันมากกว่าการอยู่กับความเป็นจริง เป็นการไม่มองถึงปัญหา หรือไม่แม้แต่จะแสวงหาทางแก้ไข

ความหวัง ตามตำนานเทพปกรณัมกรีก ปรากฏอยู่ในเรื่องกล่องของแพนโดรา ซึ่งเป็นเรื่องราวของแพนโดราหญิงสาวที่ได้รับกล่องใบหนึ่งจากเหล่าเทพเจ้า โดยเทพแต่ละองค์ได้ใส่สิ่งที่ชั่วร้ายไว้ และได้สั่งห้ามนางเปิดดู นางไม่รู้ว่าภายในกล่องนั้นคืออะไร แต่ด้วยความอยากรู้อยากเห็น นางจึงได้เปิดกล่องดังกล่าวออก เป็นเหตุให้ความหายนะนานัปการที่บรรจุอยู่ในกล่องนั้นโบยบินออกมา กลายเป็นความวิปโยคสำหรับมนุษยชาติ อย่างไรก็ตาม ในขณะที่นางเปิดฝากล่องออก ด้วยความตื่นตระหนกตกใจ นางจึงรีบปิดฝากล่องลง ซึ่งภายในกล่องนั้นพบว่ายังคงมีสิ่งที่ดีงามสิ่งหนึ่งอยู่ นั่นก็คือความหวัง โดยความหวังเป็นสิ่งดีงามเพียงสิ่งเดียวในกล่องท่ามกลางสิ่งชั่วร้ายทั้งปวง ถือได้ว่าเป็นสิ่งปลอบใจมนุษยชาติเพียงสิ่งเดียวในยามทุกข์

ตั้งแต่สมัยโบราณ ผู้คนต่างมีความเชื่อว่า วิญญาณแห่งความหวังมีพลังในการรักษาความทุกข์ยากและคอยช่วยให้พวกเขาพ้นจากความทรมาน ความเจ็บป่วย ภัยพิบัติ ความสูญเสีย และความเจ็บปวดที่เกิดจากวิญญาณและเหตุการณ์มุ่งร้าย

จากตำนานเทพปกรณัมกรีกข้างต้น หลายคนคงจะสงสัยว่า เหตุใดความหวังจึงไปอยู่ในกล่องที่มีแต่ความชั่วร้าย เหตุที่มีความหวังอยู่ในกล่องแห่งความชั่วร้าย ก็เพราะว่ามนุษย์จำต้องมีความหวัง เพื่อผ่านสิ่งเลวร้ายทั้งหมดที่อยู่ในกล่องนั้นไปให้ได้


ความหวังกับสังคม

เมื่อ “ความหวัง” เป็นสิ่งที่ขับเคลื่อนไปสู่อนาคตที่ดีกว่า ความหวังจึงส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในด้านต่าง ๆ ดังนี้

1. ด้านการเมือง

ประเทศไทยมีปัญหาต่าง ๆ เกิดขึ้นมากมาย เช่น ปัญหาการจัดตั้งรัฐบาล การทุจริตคอร์รัปชั่น ความสงสัยในการบริหารประเทศของรัฐบาล การบังคับใช้กฎหมายที่ไม่เป็นไปตามหลักประชาธิปไตย รวมถึงการห้ามเห็นต่าง เป็นต้น

อย่างไรก็ดี ประเทศไทยปกครองในระบอบประชาธิปไตย ซึ่งมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยใช้หลักการถือเสียงข้างมากเป็นเกณฑ์ควบคู่ไปกับการเคารพสิทธิของเสียงข้างน้อย ทำให้เสียงข้างน้อยที่มีความเห็นต่างอาจเป็นความหวังที่สามารถเปลี่ยนแปลงสังคมได้ ดังจะเห็นได้จากที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 133 ให้ประชาชนซึ่งมีสิทธิเลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่า 10,000 คนรวบรวมรายชื่อเพื่อเสนอร่างกฎหมายได้

2. ด้านสาธารณสุข (กรณีการจัดหาวัคซีนโควิด-19)

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มีบทบัญญัติที่รับรองสิทธิต่าง ๆ ของประชาชน เช่น มาตรา 27 ที่มีสาระสำคัญว่า บุคคลมีสิทธิและเสรีภาพและได้รับการคุ้มครองทางกฎหมายเท่าเทียมกัน อันเป็นหลักประกันในการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย และมาตรา 47 ที่มีสาระสำคัญว่า บุคคลมีสิทธิได้รับบริการสาธารณสุขของรัฐ ในสถานการณ์การระบาดของโรคโควิด-19 เช่นนี้ วัคซีนก็ถือเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่ประชาชนควรได้รับเช่นกัน

นอกจากนี้ยังมีกฎหมายเฉพาะที่เกี่ยวกับเรื่องวัคซีน คือ พระราชบัญญัติความมั่นคงด้านวัคซีนแห่งชาติ พ.ศ.2561 ซึ่งมีสาระสำคัญเกี่ยวกับการส่งเสริมและสนับสนุนเพื่อให้มีการวิจัย การพัฒนา การผลิต การประกัน การควบคุมคุณภาพ การจัดหา และการกระจายวัคซีนที่เหมาะสมและเพียงพอ โดยมีคณะกรรมการที่กำหนดนโยบายและแผนยุทธศาสตร์ความมั่นคงด้านวัคซีนแห่งชาติ มีองค์กรและคณะกรรมการบริหารซึ่งทำหน้าที่ขับเคลื่อนนโยบายและแผนยุทธศาสตร์

จากข้อมูล ณ วันที่ 7 มกราคม 2565 ประเทศไทยมีผู้ที่ยังไม่ได้รับการฉีดวัคซีนโควิด-19 ถึง 28.63% เนื่องด้วยการลงทะเบียนฉีดวัคซีนทำได้ยาก ประชาชนต้องเสียค่าใช้จ่ายในวัคซีนบางประเภทเองทั้ง ๆ ที่สิ่งเหล่านี้ควรจะเป็นสิทธิพื้นฐาน รวมทั้งประเทศไทยไม่ได้เข้าร่วมโครงการโคแวกซ์ (COVAX) อันมีจุดประสงค์คือการสั่งซื้อและส่งวัคซีนให้ประเทศต่าง ๆ ซึ่งในปัจจุบันสำหรับข้อมูลด้านความปลอดภัยของการใช้วัคซีนโควิด 19 สูตรไขว้ (แบบสลับชนิด) แม้ข้อมูลจะมีจำกัด และผลลัพธ์ไม่สอดคล้องกันระหว่างการศึกษา แต่ไม่พบว่าการใช้วัคซีนต่างชนิดมีผลข้างเคียงที่รุนแรงกว่าการใช้วัคซีนชนิดเดียวกัน พบว่าผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นนั้นมีอาการไม่รุนแรงหรือมีอาการปานกลาง และโดยทั่วไปจะดีขึ้นได้ภายใน 1-3 วันหลังจากการฉีดวัคซีน อย่างไรก็ตามการรับรองสูตรไขว้ของ WHO คือ การรับรองให้ใช้ในกรณีที่จำเป็น ไม่ใช่การรับรองให้ใช้เป็นกรณีมาตรฐาน

แม้ปัญหาการจัดการวัคซีนดังกล่าวนี้จะทำให้คนไทยรู้สึกสิ้นหวัง แต่ภาคประชาสังคมก็มีบทบาทสำคัญในการเป็นตัวกลางและให้ความช่วยเหลือหลากหลายด้าน ทั้งในเชิงเทคนิค การบริจาคอุปกรณ์ป้องกันโรค ยาและเวชภัณฑ์ที่จำเป็น รวมทั้งเงินช่วยเหลือ ตลอดจนจัดทำและเผยแพร่คู่มือหรือชุดความรู้ในภาษาท้องถิ่นแก่กลุ่มชาติพันธุ์

3. ด้านการศึกษา

ประเทศไทยมีการออกกฎหมายพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 ซึ่งเป็นกฎหมายที่สอดคล้องกับบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 54 ที่กำหนดให้รัฐต้องดำเนินการให้เด็กต้องสามารถเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพ อีกทั้งปรับปรุงการศึกษาให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม อย่างไรก็ดี จากสถิติของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาพบว่ามีนักเรียนด้อยโอกาสมากกว่า 3,625,048 คน โดยส่วนใหญ่เป็นเด็กยากจน และมีเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษาแล้วกว่า 43,060 คน อันมีสาเหตุหลัก ๆ มาจากความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา งบประมาณด้านการศึกษาที่ลดลง การเรียนออนไลน์ที่ไม่ได้ประสิทธิภาพซึ่งส่งผลให้นักเรียนเกิดความเครียด และค่าสมัครสอบเข้าศึกษาต่อในระบบอุดมศึกษาที่ไม่สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจ ปัญหาเหล่านี้ต่างเป็นปัญหาที่สำคัญและควรได้รับการแก้ไข

เยาวชนคืออนาคตของชาติ ดังนั้น การกำหนดนโยบายเกี่ยวกับการศึกษาหรือการบัญญัติกฎหมายเพิ่มเติมให้สอดรับกับสิทธิตามที่กฎหมายข้างต้นรับรองจึงเป็นสิ่งที่ควรให้ความสำคัญ เพื่อแก้ไขปัญหาการด้อยโอกาสทางการศึกษาของเยาวชนไทย


จากการเปลี่ยนแปลงในด้านการเมือง ด้านสาธารณสุข และด้านการศึกษาดังที่ได้กล่าวมานั้น จะเห็นได้ว่า ทุกปัญหาล้วนก่อให้เกิดความสิ้นหวัง ถึงกระนั้น ทุกปัญหาย่อมมีทางแก้ไข ความเปลี่ยนแปลงทั้งหลายย่อมเกิดขึ้นจากจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ ซึ่งการมีความหวังทำให้ความสิ้นหวังยังคงมีแสงแห่งความหวังที่พร้อมจะก่อตัวขึ้นเสมอ